Nesne Özne Ne Demek? Bir Kayseri Günlüğünden
Kayseri’nin o sakin sokaklarında yürürken, bazen insanın kafası o kadar karışıyor ki, bir tek soru sorası geliyor: Nesne özne ne demek? Bu soru kafamı kurcalayan o kadar çok şeyden biri ki, sanki her şeyin merkezine yerleşmiş gibi hissediyorum. Bazen duygularım öylesine karmaşıklaşıyor ki, kelimelerle, yani dilin o soğuk mantığıyla bunları ifade etmek zorlaşıyor. Bir de bu kadar yakınken her şey… İşte o zaman, “Nesne özne” gibi basit bir soru, bana dünyayı yeniden sorgulatıyor.
Duygularımın Düzeni
Geçen gün, yine günlük yazarken, bir anda bu soruyla karşılaştım. Şu an kafamı meşgul eden şeylerin çoğu belki de dilin gizemini çözmeye çalışmaktan kaynaklanıyor. Çünkü hayat bir anlamda da kelimelerle şekilleniyor, değil mi? Kelimeler, hayatın aynası gibi. Hatta bazen o kadar güçlüler ki, ruh halini, hissiyatını, umutlarını, korkularını ya da hayal kırıklıklarını bile ortaya çıkarabiliyorlar.
O gün akşam, Kayseri’nin o soğuk havasında, kafamda dönüp duran düşüncelerle yürüyordum. Duygularım öylesine bir karmaşadaydı ki, bir an kendimi çok uzaklarda buldum. Kafamda “Nesne özne ne demek?” sorusunun yankıları var. Bir nesne, bir özne… peki ya ben? Benim bu hikayedeki yerim ne?
Birden aklıma bir sahne geldi:
Bir Gülüş, Bir Fırtına
Bir hafta önce, o eski kafede, eski arkadaşlarımla buluşmuştum. Herkes kendi dünyasında, ben ise kendi duygusal kaosumda kaybolmuştum. O an, çayımı içerken, bir arkadaşım bana baktı ve “Nasılsın?” diye sordu. Bir anlığına dünya durdu. Söylemek istediğim hiçbir kelime, ne hissettiğimi tam olarak anlatmaya yetmeyecekti. Çünkü o an, ne bir nesne, ne bir özne vardı. Sadece bir ruh haliydi. O anın karmaşıklığı, bana “Nesne özne”yi sorgulatıyordu. Benim içimdeki her şey, sadece bir yankı gibi çevremi sarıyordu.
Benim hissettiğim duygular, dışarıdaki dünya ile bir bağ kuruyor ama ne kadar güçlü olsalar da, bir “nesne” gibi biçim alıp özneye dönüşmüyordu. O an bir yabancılık hissettim. “Nesne özne” arasındaki farkı bir türlü çözemedim. Neyim ben? Sadece bir izleyici miyim? Yoksa bu hayatı biçimlendiren bir özne mi?
Nesne Özne Ne Demek? (Kafamdaki İki Büyüleyici Kavram)
Neyse ki o gün bu sorunun cevabını bulmam çok uzun sürmedi. Biraz araştırdım, biraz düşündüm, biraz da kendi içsel yolculuğuma çıktım. Nesne dediğimiz şey aslında eyleme maruz kalan, yani özne tarafından etkilenen şeydi. Özne ise eylemi gerçekleştiren, harekete geçiren taraf. O kadar basitti ki…
Ama bana göre, hayat bazen bu kadar net olamıyor. Kimimiz eylemi gerçekleştiren özne olabiliyor, kimimiz de sadece bir nesne gibi sürüklenip gidiyoruz. Bir özne olmayı diledim, ama o kadar kolay değildi. O kadar karmaşık bir his vardı içimde ki, bazen bana da yalnızca bir nesne gibi geliyordu hayat.
Yavaşça içimdeki kalp çırpıntılarını hissettim. Bir nevi kendimi, kurguladığım hayatın nesnesi gibi hissettim. Kayseri’nin sokaklarında yürürken, o eski kafedeki gülüşlerim, bana öyle uzak, ama o kadar yakın geliyordu ki… Ben, duygularımın nesnesi olmuştum.
Günlük Tutmak, Nesne ve Özne Olmak
O akşam, biraz daha derinlemesine düşündüm. Günlüklerim hep bana bu soruları sordurtuyor. Bir gün özne olup, diğer gün nesne oluyorum. Belki de hayatın tam olarak bu dengesinde kayboluyoruz. Bir gün bir şeyleri değiştiren, dünyayı şekillendiren biz oluyoruz; ertesi günse, sanki sadece akıntıya kapılmış bir nesne gibi sürükleniyoruz.
İçimdeki bu karışıklıkla mücadele ederken, bir düşünce geldi aklıma: “Belki de hayatın anlamı, nesne ve özne arasında gidip gelmekte yatıyordur.” Belki de bazen sadece bir izleyici, bazen de bir yaratan olmamız gerekiyor. İçimdeki bu dengeyi bulmak, her şeyin anlamını çözmek gibi bir şey. Her şey bir oyun gibi. Nesne ile özne arasındaki o ince çizgide, bir denge bulabilmek… Ve belki de bu dengeyi bulmaya çalışırken, hayatın her anında daha çok kendimizi anlamak.
Sonuçta, Bir Özneyim
Beni dinleyen bir arkadaşım bir ara dedi ki: “Bazen özne olmak çok zor, senin gibi düşünüyorum. Ama unutma, nesne de olabilirsin. Bazen hayatın akışına bırakman lazım.” Evet, belki de doğruydu. Bazen özne olmanın gücünü bulmalı, bazen de sadece olmak, var olmak yeterli olmalı. Çünkü hayat, her iki halin içinde de bir anlam buluyor.
Bir an düşündüm: Nesne özne ne demek? Belki de bu sorunun cevabını hiç bulamam. Ama şunu biliyorum, ben bu dünyada hem nesne, hem de özne olabilirim. Kendi hayatımın öznesi… Bir bakıma da hep bir nesnesi. Ve bu bana bir anlam katıyor.